Usvajanje Nacionalnog energetskog i klimatskog plana (NEKP) na sjednici Vlade Crne Gore 10. decembra 2025. godine označilo je formalno utemeljenje dugoročne vizije energetske tranzicije i klimatske politike države do 2030. godine. Kao krovna nacionalna strategija, NEKP integriše energetske i klimatske ciljeve te nameće imperativ smanjenja emisija gasova staklene bašte za 55%, postizanje udjela od najmanje 50% obnovljivih izvora energije (OIE) u bruto finalnoj potrošnji te sistemsko unapređenje energetske efikasnosti Ova strategija direktno utiče na ubrzanje evropskih integracija te je povezana s Reformskom agendom Crne Gore za period 2024.–2027. godine, kojom je zemlji alocirano 383,5 miliona eura, od čega 110 miliona eura čine bespovratna sredstva, a 273,5 miliona eura povoljni krediti. Implementacija ovih reformi smatra se ključnim uslovom za zatvaranje Poglavlja 15 i integraciju u jedinstveno evropsko energetsko tržište.

Međutim, istovremeno donošenje Zakona o prekograničnoj razmjeni električne energije i “prirodnog” gasa 31. decembra 2025. godine unijelo je stratešku nesigurnost u ostvarivanje ciljeva Crne Gore kao energetski nezavisne i dekarbonizovane države. Dok se NEKP zalaže za postepeno napuštanje fosilnih goriva, ovaj zakon formalizuje uslove za prekogranični transport “prirodnog” gasa, otvarajući razvojni prostor za gasnu infrastrukturu.1 Usmjeravanje finansijskih resursa prema gasnim projektima predstavlja diplomatsko-ekonomski kurs koji je u direktnom sukobu s prioritetom zelene tranzicije, a samim tim i EU putem Crne Gore. Ekonomska održivost ovog pravca dodatno je poljuljana činjenicom da vodeće evropske institucije, poput Evropske investicijske banke (EIB) i Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD), izričito odbijaju finansirati projekte eksploatacije gasa, što Crnu Goru gura prema skupljem vanevropskom zaduživanju za realizaciju gasne infrastrukture čiji je cilj prihodovanje, a ne dekarbonizacija.2-3 Dok se kompletni sistemski efekti ovih zakonskih rješenja ne mogu odmah kvantifikovati, analiza energetskog centra države, opštine Pljevlja, pruža ključan uvid u stvarne domete i smjer nacionalnog energetskog razvoja.

Ekološki minus Pljevalja, finansijski minus EPCG-a: CBAM pravila ispostavila račun za 2026.

Projekat takozvane “ekološke” rekonstrukcije TE Pljevlja, ugovoren u junu 2020. godine s kineskim konzorcijumom DEC International kao glavnim izvođačem te domaćim podizvođačima Bemax, BB Solar i Permonte, predstavlja trenutno najskuplju i najkompleksniju fazu u istoriji ovog elektroenergetskog objekta. Ključna faza projekta uslovila je dugotrajni planski zastoj u radu termoelektrane koji je započeo krajem marta 2025. godine i trajao punih osam mjeseci, odnosno do sredine novembra iste godine.

Budući da TE Pljevlja osigurava oko 40% ukupne proizvodnje električne energije u zemlji, ovaj višemjesečni zastoj izazvao je izrazito teške poremećaje u energetskom i trgovinskom bilansu Crne Gore. Kako bi se pokrio nastali deficit, Elektroprivreda Crne Gore (EPCG) morala je na otvorenom tržištu uvesti 1.341 GWh električne energije u ukupnoj vrijednosti od čak 142 miliona eura, što je činilo 83% ukupne nabavke električne energije te kompanije. Od ukupno uvezene količine, 780 GWh se odnosi na pokrivanje manjka uzrokovanog zastojem termoelektrane, dok je ostatak uvezen zbog loše hidrološke situacije (320 GWh) i rasta domaće potrošnje. Budući da je energija uvezena po cijenama koje su bile dvostruko više od prodajnih cijena za domaće tarifne kupce, EPCG je 2025. godinu završila s neto finansijskim gubitkom od oko 90 miliona eura. Istovremeno, prekid isporuke uglja tokom zastoja gurnuo je Rudnik uglja Pljevlja u neto gubitak od skoro 7 miliona eura u 2025. godini.4-7

Iako je primarni cilj ove rekonstrukcije smanjenje koncentracije štetnih gasova na izvoru (izgradnjom sistema za odsumporavanje radi smanjenja SO2 i denitrifikaciju radi redukcije NOx), analiza operativnih podataka iz prvog kvartala 2026. godine otkriva ozbiljne kontradiktornosti. Uprkos iznimno povoljnoj hidrološkoj situaciji na početku 2026. godine, TE Pljevlja je radila maksimalnim intenzitetom, što ukazuje na namjeru kompenziranja finansijskih gubitaka. Ovakav način rada anulira sve ekološke benefite za građane Pljevalja, dok je sama investicija u nastavak rada TE Pljevlja u direktnom sukobu s dugoročnim ciljevima NEKP-a. Naredna kontradiktornost nastala je zbog uvođenja evropskih CBAM pravila od 1. januara 2026. godine. Zbog primjene CBAM-a na izvoz električne energije u carinsko područje EU-a, EPCG je samo u prva tri mjeseca 2026. godine zabilježila smanjenje prihoda od izvoza za 13 miliona eura.7-8

Projekat toplifikacije Pljevalja građani će platiti dvostruko

Uporedo sa rekonstrukcijom termoelektrane, EPCG i Opština Pljevlja intenzivirale su radove na projektu toplifikacije grada. Prva faza ovog projekta završena je sredinom novembra 2025. godine, dok je nastavak radova na širenju mreže službeno pokrenut krajem marta 2026. godine. Do sada je u cjelokupni sistem daljinskog grijanja, od primarnog izvora toplote, izgradnje toplovoda, pa sve do projektovanja i eksproprijacije zemljišta, uloženo oko 20 miliona eura.9

Tehnički koncept projekta predviđa gašenje devet postojećih kotlovnica na ugalj u samom centru grada i njihovu transformaciju u podstanice povezane na centralni toplovod. Iako se ovaj projekt u javnosti predstavlja kao ključna ekološka mjera za eliminaciju zimskog zagađenja, njegova suštinska mana leži u tehnološkom dizajnu koji se u potpunosti oslanja na projektnu dokumentaciju koja datira još iz osamdesetih godina prošlog vijeka. Vezivanje novog sistema daljinskog grijanja, čiji je projektovani životni vijek 30 do 50 godina, za termoelektranu na ugalj stvara ekstremno visoki strateški rizik. Na taj način se gradska infrastruktura ograničava na energetski model koji zavisi od sagorijevanja fosilnih goriva. Umjesto razvoja fleksibilnog i diverzifikovanog sistema, stvara se mreža čija sudbina zavisi od jednog zagađujućeg izvora, što je u potpunoj suprotnosti s dekarbonizacijom i NEKP-om koji u javnim raspravama predviđa gašenje TE Pljevlja najkasnije do 2041. godine. Građani i privreda Crne Gore time rizikuju da proces energetske tranzicije plate dvostruko: prvi put kroz tekuće višemilionske investicije u rekonstrukciju i toplifikaciju na ugalj, a drugi put kroz neizbježnu naknadnu rekonstrukciju sistema zbog ukidanja uglja.

Evropskim modelima do pozitivnih ekoloških promjena i održivog razvoja

Uvjerenje da su sistemi grijanja na bazi obnovljivih izvora energije tehnologija koja još uvijek nije spremna demantuje dugogodišnja evropska praksa, naročito u Danskoj. Danski model dekarbonizacije daljinskog grijanja, započet tokom energetske krize 1970-ih godina, danas predstavlja globalni standard četvrte i pete generacije toplovodnih mreža. Ključ uspjeha ovog modela leži u integraciji različitih čistih tehnologija i potpunom napuštanju koncepta oslanjanja na samo jedno gorivo ili jedno centralizovano postrojenje.10

Glavna tehnička prednost ovog sistema ogleda se u elektrifikaciji grijanja kroz koncept Power-to-Heat. Umjesto sagorijevanja fosilnih goriva, velike industrijske toplotne pumpe koriste jeftine viškove električne energije iz mreže (poput energije vjetra i sunca u periodima niske potrošnje) i pretvaraju je u toplotnu energiju. Time se direktno poboljšava ekonomski profil obnovljivih izvora energije. Osim toga, niskotemperaturne mreže s radnim temperaturama od svega 50 do 70 °C (za razliku od magistralnih toplovoda koji rade na 115 °C) omogućavaju manje gubitke na mreži i nesmetano korištenje solarnih kolektora, te potpunu dekarbonizaciju sistema grijanja.11

Projektna dokumentacija za toplifikaciju Pljevalja mora se podvrgnuti hitnoj reviziji kako bi  dizajn iz 1980-ih godina bio konvertovan na sisteme četvrte i pete generacije. Da se projektovanju toplifikacije Pljevalja od početka pristupilo u skladu sa temeljnim načelima razvoja Evropske Unije, danas ne bismo trošili dragocjeno vrijeme i finansije na reviziju izgrađene infrastrukture. Radni parametri magistralne mreže moraju se adaptirati na niže temperature. Ovakvo tehničko prilagođavanje ključno je za kasniju integraciju industrijskih toplotnih pumpi i solarnih sistema, čineći sekundarnu mrežu potpuno nezavisnom od sudbine TE Pljevlja. Neshvatljivo je da se ovakvi koraci tek sada nameću kao rješenje, stvarajući nova i potpuno izbježna finansijska opterećenja za građane, dok istovremeno doprinose našim obavezama u okviru Poglavlja 27.

Ministarstvo energetike i rudarstva i Opština Pljevlja moraju pokrenuti izradu studija izvodljivosti za izgradnju sezonskih akumulatora toplote u tlu (PTES – Pit Thermal Energy Storage). Za realizaciju ovih energetskih rezervoara trebalo je i ranije iskoristiti prostorne kapacitete rekultiviranih površina Rudnika uglja Pljevlja, čime bi se riješio i problem ekološke sanacije kopova. Napominjemo da je trenutno rješenje plantaže lavande kompletno zanemarilo savremene ekonomske aspekte sanacije kopova, pretvarajući sanaciju u trošak umjesto u priliku za razvoj.12 Akumulacija toplotne energije prikupljene putem velikih solarnih kolektorskih polja tokom ljetnih mjeseci omogućila bi prelazak sa uglja na održivu kombinaciju solarne i električne energije tokom sezone grijanja.

Reference:

  1. Vlada Crne Gore. (2025, December 10). Vlada usvojila Nacionalni klimatski i energetski plan i Zakon o prekograničnoj razmjeni električne energije i prirodnog gasa. Gov.me. https://www.gov.me/clanak/vlada-usvojila-nacionalni-klimatski-i-energetski-plan-i-zakon-o-prekogranicnoj-razmjeni-elektricne-energije-i-prirodnog-gasa
  2. European Investment Bank. (2019, November 14). EU bank launches ambitious new climate strategy and energy lending policy [Press release]. EIB. https://www.eib.org/en/press/all/2019-313-eu-bank-launches-ambitious-new-climate-strategy-and-energy-lending-policy
  3. European Bank for Reconstruction and Development. (2023). Energy Sector Strategy 2024–2028. EBRD. https://www.ebrd.com/content/dam/ebrd_dxp/assets/pdfs/natural-resources/energy-sector-strategy/Energy-Sector-Strategy-2024-2028.pdf
  4. Vijesti. (2025). EPCG: Autopsija sloma. Vijesti.me. https://www.vijesti.me/kolumne/808031/epcg-autopsija-sloma
  5. Dan. (2025). Zbog zastoja u radu TE Pljevlja, Rudnik uglja u minusu skoro sedam miliona. Dan.co.me. https://www.dan.co.me/vijesti/ekonomija/zbog-zastoja-u-radu-te-pljevlja-rudnik-uglja-u-minusu-skoro-sedam-miliona/
  6. Elektroprivreda Crne Gore. (2026). Rekord oboren: Poslije ekološke rekonstrukcije TE radi nikad većom snagom. EPCG. https://epcg.com/novosti/197/rekord-oboren-poslije-ekoloske-rekonstrukcije-te-radi-nikad-vecom-snagom
  7. Dan. (2026). EPCG: U prvom kvartalu ostvaren rast dobiti od 25,7 odsto. Dan.co.me. https://www.dan.co.me/vijesti/ekonomija/epcg-u-prvom-kvartalu-ostvaren-rast-dobiti-od-257-odsto/
  8. Vijesti. (2026). CBAM smanjuje prihode, skuplja struja nije opcija: Zbog novih EU pravila EPCG za tri mjeseca izgubila 13 miliona eura. Vijesti.me. https://www.vijesti.me/vijesti/ekonomija/805862/cbam-smanjuje-prihode-skuplja-struja-nije-opcija-zbog-novih-eu-pravila-epcg-za-tri-mjeseca-izgubila-13-miliona-eura
  9. Vijesti. (2025). Pljevlja: Naredne zime topli radijatori. Vijesti.me. https://www.vijesti.me/vijesti/drustvo/783371/pljevlja-naredne-zime-topli-radijatori
  10. Lund, H., Werner, S., Wiltshire, R., Svendsen, S., Thorsen, J. E., Hvelplund, F., & Mathiesen, B. V. (2014). 4th Generation District Heating (4GDH): Integrating smart thermal grids into future sustainable energy systems. Energy, 68, 1–11. https://doi.org/10.1016/j.energy.2014.02.089
  11. Buffa, S., Cozzini, M., D’Antoni, M., Saratini, M., & Fedrizzi, R. (2019). 5th generation district heating and cooling systems: A review of existing cases in Europe. Applied Energy, 239, 296–315. https://ideas.repec.org/a/eee/appene/v239y2019icp296-315.html
  12. Vijesti. (2024). Rudnik uglja uložio tri miliona eura u uzgajanje lavande, zaradili 135 hiljada. Vijesti.me. https://www.vijesti.me/vijesti/ekonomija/729718/rudnik-uglja-ulozio-tri-miliona-eura-u-uzgajanje-lavande-zaradili-135-hiljada
Scroll to Top